ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಂತಹ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು “ಪರಿಸರವೋ ಅಥವಾ ಜನರೋ?” ಎಂಬ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲ. ಬೇಕಾಗಿರುವುದು “ಪರಿಸರವನ್ನೂ ಉಳಿಸಿ, ಜನರ ಬದುಕನ್ನೂ ಉಳಿಸುವ ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಾದರಿ.”
ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡು, ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ, ಮಲೆನಾಡಿನ ರೈತರ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಬರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಸಹಜವಾಗಿದೆ.
ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ
ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಗೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರ ನಡುವೆ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಸಂಬಂಧ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಜನರ ಸಹಕಾರವೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅರಣ್ಯ ಗಡಿ, ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತ ಗೊಂದಲಗಳು ಉಂಟಾದಾಗ ರೈತರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಮೂಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಕೆಲವೆಡೆ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ ರೈತರು ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.
ಇಂತಹ ಅನುಭವಗಳಿರುವಾಗ, ಹೊಸ ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರನ್ನು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಕೃಷಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಬಂದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು?
ಒಂದು ವೇಳೆ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಯ ಕೆಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಬಂದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು?
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಡಿಕೆ ತೋಟಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಹಾಕುವುದು, ಅಗತ್ಯ ಕೃಷಿ ಔಷಧೋಪಚಾರ ಅಥವಾ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಯಾದರೆ, ರೈತರಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಕೃಷಿಯೇ ಮಲೆನಾಡಿನ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನಾಧಾರ. ಕೃಷಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ಜನರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ರೈತನನ್ನು ಕೃಷಿಯಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸುತ್ತೇವೆ?
ರೈತನ ತೋಟವೂ ಒಂದು ಹಸಿರು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ
ಮಲೆನಾಡಿನ ರೈತನ ತೋಟವನ್ನು ಕೇವಲ “ಕೃಷಿಭೂಮಿ” ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಪರಿಸರೀಯ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಡಿಕೆ, ತೆಂಗು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಸಸ್ಯಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆ, ನೀರಿನ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮರ-ಸಸ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನೀರಿನ ಚಕ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಮರಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಬನ್‌ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅಡಿಕೆ ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನ ತೋಟವೊಂದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯ, ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಸಸ್ಯಾವರಣ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ-ಕೀಟಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಂದು ಏಕಬೆಳೆ ತೋಟ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಪರಿಹಾರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ತೋಟ ಬೆಳೆಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ; ತೋಟಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಪರಿಸರ ಉಳಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಎರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ.
ರೈತನ ಹಸಿರು ಉಳಿದರೆ ಪರಿಸರವೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮರ-ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ, ತೆಂಗು, ಕಾಳುಮೆಣಸು, ಬಾಳೆ, ವಿವಿಧ ಹಣ್ಣುಮರಗಳು, ನೆರಳು ನೀಡುವ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಸಿರು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ “ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯ” ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕೊಡುಗೆ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ದುಂಬಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಯಲಾಗದಂತೆ ಸಸ್ಯಾವರಣ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ನೀರು ತಕ್ಷಣವೇ ಹರಿದುಹೋಗುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾವರಣ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪಾತ್ರವೂ ಇದೆ.
ಹೀಗಿರುವಾಗ ರೈತರು ಕೃಷಿಯಿಂದಲೇ ದೂರವಾಗುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ಈ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಡಾಗಲು ಸಮಯ ಬೇಕು
ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಮೃದ್ಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.ಇಂದು ರೈತನ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಸಿರು ಮರಗಿಡಗಳು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸರೀಯ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, “ಮುಂದೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕಾಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಸರ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಇದ್ದ ಹಸಿರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಬಹುದು.
ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅಕ್ರಮ ಮರಕಡಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಜಲಮೂಲಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನೀತಿಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ರೈತರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಪರಸ್ಪರ ಆರೋಪಿಸುವ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ವರದಿಗಿಂತ ಮುಖ್ಯ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ
ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದಾದರೆ, ಆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾನವ ವಾಸವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಿಯಮ ಹೇರಿದರೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು.
ಯಾವ ಪ್ರದೇಶ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯ? ಯಾವ ಪ್ರದೇಶ ಕೃಷಿಭೂಮಿ? ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು?
ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯ? ಯಾವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರಕ?
ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಮವಾರು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ರೈತನನ್ನು ಪರಿಸರದ ಶತ್ರುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಡಿ
ಮಲೆನಾಡಿನ ರೈತನನ್ನು ಪರಿಸರದ ಶತ್ರುವೆಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ಪರಿಸರದ ರಕ್ಷಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನೀತಿ ಅಗತ್ಯ.
ರೈತನ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರ ಉಳಿಸಿದರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಜಲಮೂಲ ಉಳಿಸಿದರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ.ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಿಡ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು ಬಂದರೆ ರೈತ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧವೆಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಕೃಷಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ...
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ “ಪರಿಸರವೋ ಅಥವಾ ಜನರೋ?” ಎಂಬುದಾಗಿರಬಾರದು.
“ಜನರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬಹುದು?” ಎಂಬುದಾಗಿರಬೇಕು
ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೈತನ ತೋಟವನ್ನೂ ಉಳಿಸುವುದು, ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಉಳಿಸುವುದು, ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು—ಇದೇ ಮಲೆನಾಡಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಾರ್ಗ.
ಇದ್ದ ಹಸಿರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಹೊಸ ಹಸಿರು ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಇದ್ದ ಹಸಿರನ್ನೇ ಉಳಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಸಿರು ಬೆಳೆಸುವುದು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಾರಿ.
ಆದ್ದರಿಂದ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯ ಮಲೆನಾಡು ಬಯಸಬೇಕಾದ ಮಾದರಿ ಒಂದೇ: