ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನ – ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಿದ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆ

ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಅಥವಾ ಚೌತಿಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಾರದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು. ಆ ದಿನ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರದರ್ಶನವಾದರೆ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದ ಅಥವಾ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಎದುರಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಈ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದಶಮ ಸ್ಕಂಧದ 56 ಮತ್ತು 57ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಶುಕಮುನಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷಿತ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಣಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಕಳ್ಳತನದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಬಂದಿತ್ತು; ಕೊನೆಗೆ ಅದೇ ಮಣಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವವೂ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.

ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಂದ ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ದೊರೆತ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ

ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ರಾಜಿತನೆಂಬ ಯಾದವನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತ ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.

ಅವನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಅವನಿಗೆ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಆ ಮಣಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಸತ್ರಾಜಿತನು ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಅಪೂರ್ವ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ ಜನರು ಸೂರ್ಯ ದೇವರೇ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.

ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, “ಅದು ಸೂರ್ಯ ದೇವರಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಂದ ದೊರೆತ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಸತ್ರಾಜಿತ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.

ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾಗವತದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸತ್ರಾಜಿತನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು

ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ದ್ವಾರಕೆಯ ರಾಜ ಉಗ್ರಸೇನನಿಗೆ ನೀಡಿದರೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಜನರಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.

ಆದರೆ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಮಣಿಯನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು.

ನಂತರ ಅವನ ಸಹೋದರ ಪ್ರಸೇನನು ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೇಟೆಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು.

ಪ್ರಸೇನನ ಮರಣ

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಸೇನನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಿಂಹ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ಸಿಂಹದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಸೇನನು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.

ಸಿಂಹವು ಪ್ರಸೇನನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು.

ಆ ಸಿಂಹವನ್ನು ನಂತರ ಜಾಂಬವಂತನು ಕೊಂದನು. ಜಾಂಬವಂತನು ಮಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಗುಹೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಮಗುವಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ನೀಡಿದನು.

ಇತ್ತ ಪ್ರಸೇನನು ಮಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರಿಂದ ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಹುಟ್ಟಿತು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ

ಪ್ರಸೇನನು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೇ ಅನುಮಾನಿಸಿದನು.

“ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಣಿಯನ್ನು ಕದ್ದಿರಬೇಕು” ಎಂಬ ಅಪವಾದ ಹರಡಿತು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಈ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪವನ್ನು ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅಪವಾದವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟನು.

ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸೇನನ ಮೃತದೇಹ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸಿಂಹದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡವು.

ಆ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ ಸಿಂಹದ ಮೃತದೇಹ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳ ಸರಣಿ ಜಾಂಬವಂತನ ಗುಹೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಜಾಂಬವಂತನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಜಾಂಬವಂತನ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಅಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವಂತನ ಮಗುವಿನ ಬಳಿ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.

ಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡ ಜಾಂಬವಂತನು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭೀಕರವಾದ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.

ಕೊನೆಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಅರಿತ ಜಾಂಬವಂತನಿಗೆ, ತನ್ನ ಎದುರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು.

ಅವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು ಶರಣಾದನು.

ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಾಂಬವತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು.

ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವು

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಮರಳಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.

ತಾನು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನ ಪಟ್ಟು ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಬಹಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟನು.

ತನ್ನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು.

ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು.

ಆದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮಣಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಸತ್ರಾಜಿತನಿಗೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು.

ಮತ್ತೆ ಮಣಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಕುತಂತ್ರ

ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ.

ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಆಸೆಯಿಂದ ಶತಧನ್ವನು ಸತ್ರಾಜಿತನನ್ನು ಕೊಂದು ಮಣಿಯನ್ನು ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಓಡಿಹೋದನು.

ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳು ಸತ್ಯಭಾಮೆ ದುಃಖದಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದಳು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಶತಧನ್ವನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದರು.

ಕೊನೆಗೆ ಶತಧನ್ವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಹತನಾದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಬಳಿ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕೊನೆಗೆ ಸತ್ಯ ಹೊರಬಂದಿತು

ನಂತರ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಅಕ್ರೂರನ ಬಳಿ ಇರುವುದನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.

ಅಕ್ರೂರನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು.

ಅಕ್ರೂರನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಇರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮುಂದೆ ತೋರಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿದನು.

ಇದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪಕೀರ್ತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ 10.57.41ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ನಂತರ ಮಣಿಯನ್ನು ಅಕ್ರೂರನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚೌತಿಯ ಚಂದ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಶ್ಯಮಂತಕ ಕಥೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ

ಚೌತಿಯಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಅಥವಾ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜನಪದ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ಚೌತಿಯಂದು ಚಂದ್ರದರ್ಶನವಾದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ದಿನ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರದರ್ಶನವಾದವರು ಶ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವುದು ಅಪವಾದ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಶುಭಕರ ಎಂಬ ಆಚರಣೆ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ: ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಕಥೆಯು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ದಶಮ ಸ್ಕಂಧ 56–57ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಚೌತಿಯ ಚಂದ್ರದರ್ಶನದ ನಿಷೇಧದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ನಂತರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಶ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನ ಕೇಳುವುದರ ಮಹತ್ವ

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಈ ಕಥೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಪಠಿಸುವವರು, ಕೇಳುವವರು ಅಥವಾ ಸ್ಮರಿಸುವವರು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪಾಪ ಮತ್ತು ಅಪಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಚೌತಿಯಂದು ಚಂದ್ರದರ್ಶನವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಬಂದಿದೆ.

🌺 ಕಥೆಯ ನೀತಿ

ಅಪವಾದವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾರದು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆಯೇ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪ ಬಂದರೂ, ಅವರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸ್ವತಃ ಹೊರಟರು. ಕೊನೆಗೆ ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯೇ ಅವರ ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.

ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಬಾರದು; ಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಸತ್ಯವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ.

🙏 ಚೌತಿಯಂದು ಚಂದ್ರದರ್ಶನವಾದರೆ

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಕೇಳಿ ಅಥವಾ ಪಠಿಸಿ, “ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲಿ; ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲಿ” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ಒಂದು ಸುಂದರ